Bankalar Nasıl Para Yaratır? Senin Paranı Mı Borç Verir? (Daha Kötüsü)

İnsanların çoğu hala bankacılık sistemini anlamıyor. Geri kalanların çoğu ise anladığını sanıyor.

Banka kredi verdiğinde, başkalarının mevduatlarını kredi olarak vermez. Sen bankaya yatırdığında da senin paranı başkasına borç vermez.

Banka borç verirken kelimenin tam anlamıyla yoktan para yaratır. Ticari bankaların böyle bir yetkisi var.

Geleneksel ekonomi kitaplarında anlatılan "Siz bankaya 100 TL yatırırsınız, banka bunun 10 TL'sini ayırır ve 90 TL'sini başkasına borç verir" anlatısı artık günümüz finansal sistemi için geçerliliğini yitirmiş durumda.

En büyük yanılgı, bankaların kredi vermek için önce mevduat toplamak zorunda olduğudur. Bir banka size kredi verdiğinde, aslında bilgisayar başında bir tuşa basarak hesabınıza para tanımlar. O anda para arzı artar. Hokus-pokus. Yoktan para yaratılır.Banka, krediyi vermek için başka birinin parasını "çekip" size vermez. Krediyi verir, karşılığında sizinle bir borç sözleşmesi imzalar (varlık) ve hesabınıza mevduatı geçer (yükümlülük). Para, borç ile yoktan var edilir.

"1.000 TL yatırırsam banka 10.000 TL kredi verir" mantığı zorunlu karşılık oranlarının (reserve requirements) olduğu dönemden kalan bir teoridir. Dediğim yanlış anlaşılmasın. “O zaman sonsuza kadar yapabilirler?” diyeceksiniz. Hayır, onun yerine Sermaye Yeterlilik Oranı (CAR) vardır. Yani banka verdiği kredilerin riskine karşı kendi öz sermayesinden belirli bir pay tutmak zorundadır.

Diyelim ki bankadan kredi çektin. Bu para yoktan yaratılır ve banka için ‘Varlık’ olur. Banka hesabındaki rakamları artırır ve dolaşımdaki para artar.

Maalesef özel sektör küçüldüğü için özel sektörden gelen para yaratımı azalıyor, kamu bunun önüne geçiyor ama bu başka günün konusu. (Katıl makroekonomi videolarında var )

Neyse, bankalar merkez bankasından gidip para almazlar. Aracı da değiller. Bankalar ne biliyor musunuz? ‘Kredi oluşturucuları’

Mevcut sistemde para arzı yaratılırken faizle yaratıldığı için, mekanizma doğası gereği sürekli büyümeye muhtaçtır.

Ticari bankaların para yaratımını konuştuk. Sıra hükümetlerde.

Devlet Parayı Nasıl Basar?

Aslında hükümetler parayı doğrudan harcamak üzere basmazlar. Bunun yerine tahviller ihraç ederler. Bu tahvilleri sen de alabilirsin, ben Emir Şahin de, Avrupa'da bir yatırım fonu da, Çin merkez bankası da.

Ama itibari para birimlerine, özellikle Doların silah olarak kullanılmasıyla (Rusya, İran vs) ABD tahvillerine eskisi kadar talep olmuyor. Ee o zaman para bulunamazsa ne oluyor? Merak etmeyin, son kurtarıcı olarak Merkez Bankası para basıp tahvil alıyor. Para bu şekilde de yaratılıyor.

Peki Para Basabiliyorlarsa Neden Vergi Alıyorlar?

Vergi, sanılanın aksine sadece kamu hizmetlerini finanse etmek için toplanmaz. Daha sinsice amaçları vardır:

1) Enflasyon Kontrolü: Sınırsız para basımı enflasyonu kontrolden çıkarır. Vergiler, basıncı düşüren bir tahliye görevi görür.
2) En tepedekilerden vergi zaten alamıyorsun. En alt kesimden zaten alabileceğin bir şey yok. Geriye hangi sınıf kaldı? Orta sınıf. Para bastığında kendini varlıklarla koruyan orta kesmi vergilerle vurabilirsin.

Bugünkü sistem sadece halkı kaynak olarak kullanır. İtibari para sosyalisttir. Doğru duydun. Çünkü merkez bankaları para arzını ve faiz oranlarını belirler. (Youtube kanalımda “En Büyük: Ponzi Merkez Bankaları ve Finansal Sistem” belgeselinde bu konu detaylıca işlenmiştir)

Merkez bankalarının çıkma amacı "İstikrar getirmek" olarak söylenmiştir ama merkez bankaları çıktıktan sonra: 1929 Büyük Buhran, 1973 stagflasyon, 1987 Kara Pazartesi, 1992 Kara Çarşamba, 1997 Asya krizi, 2008 Küresel Finansal Krizi yaşanmıştır. Dolar alım gücünün 99%’una yakınını kaybetmiştir. Daha saymadığım dünya çapında birçok kriz ve reset var.

Kısacası gördüğünüz üzere merkez bankaları dünyaya stabilite getirmedi. Aksine servet eşitsizliğini hiç olmadığı kadar artırdı ve alım gücünü yerle bir etti.

Sen ise merkez bankasının, devletin ve 'merkez bankasını etkileyecek güçte ticari bankaların' (Ponzi sisteminin) zararını karşılarsın. Onlar kârı cebe indirir. Zararı ise vergi ve enflasyon yoluyla senin sırtına yükler.